Anatomia choroby zwyrodnieniowej kręgosłupa

0
2999

Głównym zadaniem kręgosłupa jest utrzymywanie prawidłowej pozycji ciała oraz ochrona rdzenia kręgowego oraz korzeni nerwowych. Bliskość delikatnych struktur nerwowych, dysków międzykręgowych oraz więzadeł jest źródłem dolegliwości występujących w chorobie zwyrodnieniowej kręgosłupa. Pod względem budowy anatomicznej kręgosłup składa się z czterech odcinków:

  • szyjnego, składającego się z 7 kręgów oznaczanych C1 do C7,
  • piersiowego, 12 kręgów oznaczanych jako Th1 do Th12,
  • lędźwiowego, 5 kręgów L1 do L5,
  • krzyżowego, najczęściej występującego jako kość krzyżowa powstała ze zrośnięcia 5 kręgów (S1 – S5).

Rzadko zdarzają się odmiany anatomiczne, gdy ilość kręgów różni się nieznacznie.  Każdy odcinek składa się z pojedynczych kręgów (w odcinku krzyżowym zrośniętych ze sobą). Pomiędzy kręgami znajdują się krążki międzykręgowe potocznie nazywane dyskami. Pełnią one rolę amortyzatorów pomiędzy twardymi trzonami kręgów i zapewniają dużą ruchomość całego kręgosłupa. Każdy dysk składa się z pierścienia włóknistego, położonego obwodowo, którego zadanie to utrzymywanie w prawidłowym miejscu jądra miażdżystego, substancji o konsystencji żelu charakteryzującej się znaczną odpornością na ściskanie. To właśnie jądro miażdżyste jest najbardziej narażone na uszkodzenie. Wynika to przede wszystkim z jego podstawowej funkcji podporowej. Z wiekiem dochodzi do kumulacji mikrouszkodzeń, które nie goją się, ponieważ jądro miażdżyste pozbawione jest naczyń krwionośnych a jego odżywianie odbywa się poprzez dyfuzję gazów i substancji odżywczych z sąsiednich trzonów kręgów. Czasem, zwłaszcza gdy siła działająca na kręgosłup jest znaczna, może dojść do pęknięcia pierścienia włóknistego i przemieszczenia fragmentu jądra miażdżystego z następowym uciskiem na korzenie nerwowe lub – w odcinku szyjnym – na rdzeń kręgowy. Stosunkowo najczęściej choroba zwyrodnieniowa dotyczy odcinka lędźwiowego oraz szyjnego kręgosłupa. W odcinku piersiowym żebra pełnią rolę „gorsetu” ograniczającego ruchomość oraz podtrzymującego kręgosłupa. Najczęstsza lokalizacja zmian zwyrodnieniowych to w odcinku lędźwiowym trzy najniższe krążki międzykręgowe: L3/L4, L4/L5 oraz L5/S1. W odcinku szyjnym zmiany zwyrodnieniowe występują na prawie każdym poziomie, stosunkowo najrzadziej w dwóch najwyższych, czyli C1/C2 i C2/C3. Wraz z postępem procesu zwyrodnieniowego dyski stają się coraz twardsze co powoduje, że na pozostałe elementy anatomiczne uczestniczące w przenoszeniu sił mechanicznych zaczyna działać coraz większa siła. W pierwszej kolejności dochodzi do uszkodzenia stawów międzykręgowych, które w warunkach prawidłowych przenoszą do 20% siły a ich podstawowa funkcja to zapobieganie nadmiernej ruchomości kręgosłupa. Dochodzi do stanu zapalnego, który powoduje przerost wyrostków stawowych, degenerację powierzchni stawowych i ich deformację. W zaawansowanej chorobie zwyrodnieniowej dochodzi do degeneracji kości współtworzących kręgosłup. Na skutek działania czynników wywołujących stan zapalny kości przerastają i uciskają na sąsiednie korzenie nerwowe a w skrajnych przypadkach rdzeń kręgowy. Postępujące zaburzenie balansu kręgosłupa powoduje przeciążenie więzadeł oraz mięśni podtrzymujących kręgosłup, co dodatkowo powoduje nasilenie dolegliwości bólowych.